Bệnh chân tay miệng có lây không? Phòng ngừa thế nào?

Mỗi năm, khi thời tiết bắt đầu chuyển mùa hoặc trong mùa hè mùa tựu trường, bệnh tay chân miệng lại trở thành mối lo lớn của các bậc phụ huynh. Không ít người đặt ra câu hỏi: bệnh chân tay miệng có lây không, và nếu có thì bệnh chân tay miệng lây qua đường nào, cần làm gì để bảo vệ trẻ khỏi lây nhiễm trong môi trường tập thể? Bài viết dưới đây sẽ đưa ra các biện pháp phòng tránh hiệu quả theo khuyến cáo từ Bộ Y tế và WHO.

Bệnh chân tay miệng có lây không?

Câu trả lời là: có. Bệnh chân tay miệng là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, do virus đường ruột thuộc nhóm Enterovirus gây ra, thường gặp nhất là EV71 và Coxsackievirus A16. Đây là những virus có khả năng lây lan rất mạnh, đặc biệt trong môi trường tập thể như nhà trẻ, mẫu giáo, trường học.

Không giống như các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp như cúm hay COVID-19, bệnh chân tay miệng không chỉ lây qua giọt bắn, mà chủ yếu lây qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dịch tiết chứa virus như:

Nước bọt
Dịch từ bọng nước
Phân
Dịch mũi họng

Virus có thể sống khá lâu trong môi trường bên ngoài nếu không được làm sạch đúng cách. Do đó, khả năng phát tán và gây thành dịch cao nếu không kiểm soát nghiêm ngặt các biện pháp vệ sinh và cách ly người bệnh.

Bệnh chân tay miệng lây qua đường nào?

Để hiểu rõ bệnh chân tay miệng có lây không, cần phân tích cụ thể con đường truyền nhiễm của virus. Các nghiên cứu dịch tễ học chỉ ra rằng virus Enterovirus gây bệnh lây chủ yếu qua ba con đường:

Lây qua đường tiêu hóa

Đây là con đường chính và phổ biến nhất, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Virus từ phân của người bệnh có thể dính vào tay, đồ chơi, khăn, sàn nhà… Sau đó, trẻ đưa tay lên miệng hoặc ăn uống mà không rửa tay sạch sẽ, dẫn đến lây nhiễm.

Trong các nhà trẻ, việc thay tã, vệ sinh cho trẻ hoặc rửa tay không đúng cách là nguyên nhân khiến virus lan truyền nhanh chóng.

Lây qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết

Khi trẻ có bọng nước ở tay, chân, miệng, các dịch từ bọng nước này chứa nồng độ virus cao. Nếu người khác chạm vào rồi đưa lên mắt, mũi, miệng mà không rửa tay, virus dễ dàng xâm nhập vào cơ thể.

Ngay cả khi bọng nước chưa vỡ, virus cũng có thể hiện diện ở lớp ngoài da và lây khi tiếp xúc gần.

Lây qua giọt bắn (mức độ thấp hơn)

Virus cũng có thể tồn tại trong dịch mũi họng và lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện. Tuy nhiên, khả năng lây theo đường này thấp hơn so với tiếp xúc trực tiếp hoặc đường tiêu hóa.

Tóm lại, bệnh chân tay miệng có lây không không chỉ là “có” mà còn là “có nhiều đường lây”. Đây là lý do vì sao bệnh dễ bùng phát thành dịch nếu không được phát hiện sớm và kiểm soát nguồn lây kịp thời.

Bệnh lây từ khi nào? Có lây sau khi khỏi không?

Điều đáng lưu ý là trẻ bị tay chân miệng có thể lây bệnh cho người khác ngay từ giai đoạn đầu của bệnh, thậm chí trước khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Giai đoạn ủ bệnh (2–7 ngày): virus đã tồn tại trong dịch tiết nhưng chưa có biểu hiện rõ
Giai đoạn phát bệnh (ngày 1–7): nồng độ virus cao, nguy cơ lây lan cực lớn
Giai đoạn phục hồi (sau ngày thứ 7): trẻ có thể vẫn đào thải virus qua phân trong 2–4 tuần sau khi khỏi bệnh

Do đó, trẻ dù đã hết sốt, hết bọng nước vẫn có nguy cơ lây cho người khác, nếu không giữ vệ sinh đúng cách, đặc biệt là khi đi học lại quá sớm.

Ai có nguy cơ cao mắc bệnh chân tay miệng?

Trẻ dưới 5 tuổi: do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, hay tiếp xúc gần, có thói quen cho tay vào miệng
Trẻ sống trong môi trường tập thể: nhà trẻ, trường mẫu giáo
Người lớn chăm sóc trẻ bệnh: nếu không giữ vệ sinh tay kỹ càng
Người có miễn dịch yếu: đang ốm, sau điều trị thuốc ức chế miễn dịch

Tuy bệnh xảy ra phổ biến ở trẻ nhỏ, người lớn vẫn có thể mắc thường biểu hiện nhẹ hoặc không rõ rệt nhưng vẫn có khả năng truyền bệnh.

Bệnh chân tay miệng có thể bùng phát thành dịch như thế nào?

Do virus lây lan mạnh qua phân, dịch miệng và tiếp xúc gần, nên chỉ cần một trẻ mắc bệnh trong lớp học không được cách ly đúng thời điểm, virus có thể nhanh chóng lan ra 5–10 trẻ khác chỉ trong vài ngày.

Thống kê tại Việt Nam cho thấy, bệnh tay chân miệng thường bùng phát theo chu kỳ, cao điểm vào tháng 3–5 và 9–11 là thời điểm thời tiết chuyển mùa và trẻ quay lại trường học.

Một yếu tố đặc biệt cần lưu ý: sau khi khỏi bệnh, trẻ không có miễn dịch lâu dài, có thể tái nhiễm nếu gặp chủng virus khác. Điều này lý giải vì sao một số trẻ bị tay chân miệng 2–3 lần trong năm.

Làm gì để phòng tránh lây nhiễm trong cộng đồng?

Đến đây, bạn đã hiểu rõ bệnh chân tay miệng có lây không và bệnh chân tay miệng lây qua đường nào. Vấn đề còn lại là: phòng ngừa như thế nào?

Các biện pháp hiệu quả bao gồm:

Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, đặc biệt sau khi thay tã, trước khi ăn, sau khi vệ sinh
Vệ sinh đồ chơi, sàn nhà, tay nắm cửa và bề mặt trẻ thường tiếp xúc bằng dung dịch sát khuẩn
Không cho trẻ đến lớp nếu có dấu hiệu nghi ngờ bệnh
Cách ly ít nhất 7–10 ngày từ khi khởi phát triệu chứng
Đeo khẩu trang khi có triệu chứng ho, chảy mũi
Tăng cường sức đề kháng: ngủ đủ, ăn uống lành mạnh, tiêm chủng đúng lịch

Trong môi trường trường học, cần thực hiện giám sát y tế hàng ngày, phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ và báo ngay cơ sở y tế để tránh lan rộng thành ổ dịch.

Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại để lại phản hồi cho DrKam qua hotline 0917.05.99.33 để được đội ngũ chuyên gia của DrKam tư vấn miễn phí nhé!