Nguyên nhân và cách điều trị nấm miệng ở trẻ sơ sinh

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh là một tình trạng khá phổ biến, đặc biệt ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. Tuy thường lành tính, bệnh có thể gây khó chịu, đau rát khi bú và ảnh hưởng đến tăng trưởng nếu không được nhận biết và điều trị sớm.

Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết về nguyên nhân và cách lựa chọn thuốc trị nấm miệng cho trẻ sơ sinh đúng cách.

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh là gì?

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh còn được gọi là tưa miệng là một tình trạng nhiễm trùng nấm ở niêm mạc khoang miệng, chủ yếu do loài nấm Candida albicans gây ra. Đây là loại nấm men thường trú trong cơ thể người, bao gồm khoang miệng, ruột, da và bộ phận sinh dục, nhưng ở trạng thái cân bằng với các vi sinh vật khác nên không gây bệnh.

Tuy nhiên, trong điều kiện thuận lợi như hệ miễn dịch suy yếu, mất cân bằng hệ vi sinh hoặc môi trường khoang miệng ẩm ướt kéo dài, Candida albicans có thể phát triển mạnh mẽ, gây tổn thương viêm nhiễm niêm mạc miệng. Với trẻ sơ sinh, đặc biệt là giai đoạn dưới 6 tháng tuổi, cơ chế bảo vệ tự nhiên chưa hoàn thiện khiến nhóm này dễ mắc phải hơn so với người lớn hoặc trẻ lớn.

Đặc điểm hình thái

• Các tổn thương do nấm candida biểu hiện dưới dạng mảng trắng như váng sữa bám chặt trên bề mặt lưỡi, mặt trong má, nướu hoặc vòm miệng.
• Khác với cặn sữa, các mảng trắng này không dễ lau sạch. Nếu cố gắng cạo mạnh có thể gây chảy máu và khiến trẻ đau rát, quấy khóc.
• Một số trường hợp có thể kèm theo khô môi, nứt môi, miệng có mùi chua nhẹ hoặc khó chịu.

Nấm miệng không đơn thuần là vấn đề tại chỗ

Mặc dù nấm miệng ở trẻ sơ sinh là bệnh lý chủ yếu tại khoang miệng, nhưng nó có thể là biểu hiện của tình trạng suy giảm miễn dịch hoặc rối loạn hệ vi sinh toàn thân. Ở trẻ sơ sinh, khi nấm lan xuống hầu họng hoặc đường tiêu hóa, có thể dẫn đến biếng bú, nuốt khó, viêm thực quản nấm gây ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tăng trưởng.

Nếu không được điều trị sớm, bệnh có thể trở thành mạn tính, tái đi tái lại, ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ và gây khó khăn trong việc chăm sóc hàng ngày cho cha mẹ.

Cách phân biệt cặn sữa và nấm miệng thật sự

Nhiều cha mẹ dễ nhầm lẫn cặn sữa với nấm miệng vì đều thấy mảng trắng trong khoang miệng trẻ. Tuy nhiên, cặn sữa thường mỏng, mềm, bám lỏng lẻo trên mặt lưỡi và có thể lau sạch dễ dàng bằng gạc ướt mà không gây đau. Ngược lại, nấm miệng tạo nên mảng trắng dày, bám chặt trên niêm mạc lưỡi, má, nướu và gây rát hoặc chảy máu nhẹ nếu cố gắng cạo ra. Ngoài ra, trẻ bị nấm miệng thường bú kém, quấy khóc nhiều và có biểu hiện khó chịu rõ rệt khi ăn. Nếu không chắc chắn, nên đưa trẻ đi khám để chẩn đoán đúng và xử lý kịp thời.

Nguyên nhân gây nấm miệng ở trẻ sơ sinh

Nấm miệng ở trẻ sơ sinh là kết quả của sự phát triển quá mức của nấm Candida albicans một loại nấm men vốn tồn tại tự nhiên trong khoang miệng, nhưng sẽ bùng phát khi có điều kiện thuận lợi. Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tình trạng này.

Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện

Trẻ sơ sinh, đặc biệt là dưới 6 tháng tuổi, có hệ miễn dịch chưa phát triển đầy đủ để kiểm soát hệ vi sinh vật trong khoang miệng. Khi hàng rào miễn dịch yếu, nấm candida dễ dàng nhân lên và gây viêm niêm mạc, đặc biệt khi kèm theo điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo.

Vệ sinh miệng không đúng cách

Không lau miệng cho bé sau khi bú, sử dụng khăn sữa hoặc gạc không tiệt trùng, để bé ngậm ti giả bẩn… đều có thể khiến lượng đường sữa còn tồn đọng trong miệng trở thành môi trường lý tưởng cho nấm phát triển. Đây là nguyên nhân thường gặp nhất trong các ca nấm miệng ở trẻ sơ sinh tại nhà.

Mẹ bị nấm vùng vú hoặc âm đạo

Trẻ có thể nhiễm nấm từ mẹ ngay khi sinh thường qua đường âm đạo nếu mẹ bị nấm âm đạo chưa điều trị. Ngoài ra, nếu mẹ đang bị nấm da hoặc nấm đầu vú mà vẫn cho con bú, nấm có thể lây sang bé qua tiếp xúc trực tiếp.

Sử dụng thuốc kháng sinh hoặc corticosteroid

Kháng sinh phổ rộng (dùng cho mẹ hoặc bé) làm mất cân bằng hệ vi khuẩn lành mạnh trong khoang miệng vốn có vai trò ức chế sự phát triển của nấm. Trong khi đó, corticosteroid dạng hít hoặc bôi (nếu dùng không đúng cách) cũng tạo điều kiện để nấm candida bùng phát.

Dùng ti giả, bình sữa không vệ sinh đúng chuẩn

Nếu không được tiệt trùng đúng cách, bình sữa, núm vú cao su, ti giả có thể tích tụ vi khuẩn và nấm. Việc bé ngậm chúng nhiều giờ trong ngày cũng khiến môi trường miệng luôn ẩm ướt lý tưởng cho nấm phát triển.

Cách điều trị nấm miệng ở trẻ sơ sinh

Việc điều trị nấm miệng ở trẻ sơ sinh cần dựa trên mức độ nhiễm nấm, độ tuổi của trẻ và khả năng dung nạp thuốc. Trong hầu hết các trường hợp, kết hợp giữa vệ sinh miệng đúng cách và sử dụng thuốc kháng nấm tại chỗ là đủ để kiểm soát bệnh hiệu quả trong vòng 7–10 ngày.

Hướng dẫn vệ sinh miệng đúng cách cho bé

Trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, việc vệ sinh khoang miệng sạch sẽ là bước nền quan trọng để thuốc trị nấm miệng cho trẻ sơ sinh phát huy tác dụng tối ưu.

• Dùng gạc sạch hoặc gạc y tế cuốn quanh ngón tay, thấm nước muối sinh lý 0.9%
• Lau nhẹ nhàng vùng trong má, nướu, mặt lưỡi – không cố gắng cạo sạch mảng trắng
• Thực hiện 2–3 lần/ngày, nhất là sau khi bú sữa
• Đảm bảo rửa tay sạch sẽ trước và sau khi thực hiện

Với trẻ dưới 1 tháng tuổi, chỉ nên dùng nước muối sinh lý đơn thuần, tránh tự ý thêm thảo dược hay dung dịch kháng khuẩn.

Sử dụng thuốc trị nấm miệng cho trẻ sơ sinh

Tùy theo mức độ và độ tuổi, bác sĩ có thể chỉ định một trong các thuốc kháng nấm sau:

Nystatin dạng nhỏ hoặc dạng bôi (phổ biến nhất)

• Thuốc kháng nấm tại chỗ đầu tay dành cho trẻ sơ sinh
• Dùng dạng nhỏ (suspension), nhỏ trực tiếp vào vùng bị tổn thương, 3–4 lần/ngày, sau bú hoặc sau vệ sinh miệng
• Hiệu quả cao, ít tác dụng phụ, có thể nuốt được nên an toàn cho trẻ nhỏ
• Thường dùng liên tục trong 7–10 ngày, ngay cả khi triệu chứng đã giảm

Miconazole dạng gel (thận trọng khi dùng cho trẻ <6 tháng)

• Có hiệu quả chống nấm tương đương nystatin
• Dạng gel nên dễ dính lên niêm mạc hơn
• Tuy nhiên, vì có thể gây sặc nếu dùng sai cách, chỉ sử dụng khi bé đã có khả năng kiểm soát nuốt, thường từ sau 6 tháng tuổi
• Không nên bôi quá sâu vào họng

Lưu ý: Tất cả các loại thuốc kháng nấm cần dùng đủ liệu trình, ngay cả khi mảng trắng đã hết để ngăn tái phát.

Điều trị đồng thời cho mẹ nếu cần thiết

Nếu mẹ đang cho con bú và có dấu hiệu nấm vùng vú (như: đầu vú ngứa, bong da, nứt kẽ hoặc có mảng trắng), cần điều trị đồng thời để tránh tái lây nhiễm qua đường bú mẹ. Có thể dùng nystatin bôi tại chỗ, theo hướng dẫn bác sĩ.

Ngoài ra, mẹ nên:

• Rửa sạch bầu vú bằng nước ấm trước và sau khi cho bé bú
• Hạn chế dùng khăn ẩm chung hoặc lau miệng bé bằng khăn chưa giặt sạch
• Tránh mặc áo lót quá chật hoặc ẩm lâu

Khi nào cần dùng thuốc toàn thân?

Trong các trường hợp nấm miệng ở trẻ sơ sinh lan rộng (đến thực quản, hầu họng) hoặc kháng với thuốc bôi tại chỗ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng nấm toàn thân như fluconazole dạng uống, nhưng phải được giám sát chặt chẽ về liều và thời gian.

Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại để lại phản hồi cho DrKam qua hotline 0917.05.99.33 để được đội ngũ chuyên gia của DrKam tư vấn miễn phí nhé!