Bệnh dại có lây qua đường miệng không? Biện pháp điều trị

Bệnh dại là một trong những căn bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất từng được biết đến, với tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối nếu không được xử lý kịp thời. Virus gây bệnh có thể xâm nhập vào cơ thể người thông qua nước bọt của động vật nhiễm bệnh, chủ yếu qua vết cắn. Tuy nhiên, nhiều người đặt ra câu hỏi: bệnh dại có lây qua đường miệng không, đặc biệt trong những trường hợp không bị cắn trực tiếp mà chỉ bị liếm, cào hoặc tiếp xúc nước bọt lên vùng da trầy xước hoặc niêm mạc.

Hiểu rõ cơ chế lây truyền, các tình huống có nguy cơ và biện pháp điều trị đúng cách là điều kiện tiên quyết để phòng ngừa tử vong do bệnh dại.

Bệnh dại là gì? Mức độ nguy hiểm ra sao?

Bệnh dại là một bệnh nhiễm virus cấp tính do Rabies virus gây ra, thuộc họ Rhabdoviridae. Virus này tấn công hệ thần kinh trung ương và gây ra tình trạng viêm não cấp dẫn đến rối loạn vận động, ảo giác, co giật, và cuối cùng là tử vong.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bệnh dại gây ra hơn 59.000 ca tử vong mỗi năm, chủ yếu ở các nước đang phát triển, và phần lớn là do không được tiêm phòng kịp thời sau khi tiếp xúc với nguồn lây.

Một đặc điểm khiến bệnh dại đặc biệt nguy hiểm là giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng, nhưng khi đã xuất hiện triệu chứng lâm sàng thì gần như không còn cơ hội cứu chữa.

Để trả lời câu hỏi bệnh dại có lây qua đường miệng không, cần hiểu rõ những con đường mà virus dại có thể xâm nhập vào cơ thể người.

Bệnh dại lây truyền qua những đường nào?

Virus dại tồn tại trong nước bọt của động vật mắc bệnh, đặc biệt là chó, mèo, dơi, chồn… Khi động vật này cắn, liếm hoặc cào người, nguy cơ lây nhiễm sẽ phát sinh nếu virus có thể xâm nhập vào hệ tuần hoàn qua vết thương hở hoặc các vùng niêm mạc.

Cắn, liếm, cào: đường lây truyền phổ biến nhất

• Cắn trực tiếp là hình thức lây nhiễm chủ yếu. Virus trong nước bọt động vật sẽ xâm nhập sâu qua vết thương và từ đó theo đường thần kinh ngoại biên tiến vào hệ thần kinh trung ương.
• Liếm vết thương hở cũng là con đường lây phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ. Nếu một con chó bị dại liếm lên vùng da trầy xước, chảy máu hoặc các vùng niêm mạc như mắt, mũi, miệng, nguy cơ lây nhiễm là có thật.
• Cào hoặc cấu gây trầy da tuy không chảy máu mạnh nhưng nếu móng của động vật có dính nước bọt chứa virus thì vẫn có thể gây phơi nhiễm.

Trong số những tình huống lây nhiễm gián tiếp, nhiều người lo lắng về khả năng virus lây qua nước bọt khi bị động vật liếm vào miệng hoặc hôn thú cưng. Vậy thực tế, bệnh dại có lây qua đường miệng không?

Bệnh dại có lây qua đường miệng không?

Câu trả lời là: CÓ THỂ LÂY, dù ít gặp hơn so với qua vết cắn, nhưng không thể xem nhẹ.

Khi động vật nhiễm bệnh liếm vào vùng niêm mạc như môi, miệng, lợi, lưỡi, hoặc khi nước bọt của chúng xâm nhập qua các vết loét nhỏ trong miệng, nguy cơ lây nhiễm hoàn toàn có thể xảy ra.

Một số tình huống phổ biến tiềm ẩn nguy cơ:

• Bị chó/mèo liếm vào miệng (nhất là ở trẻ em)
• Hôn thú cưng, đặc biệt khi đang có tổn thương trong khoang miệng
• Dính nước bọt động vật vào vết nhiệt miệng, vết thương chảy máu nướu
• Dùng chung đồ ăn với chó/mèo (trường hợp ở nông thôn, trẻ nhỏ)

Cơ chế lây vẫn là virus xâm nhập trực tiếp qua niêm mạc bị tổn thương hoặc vết loét, tương tự như đường lây qua da bị cắn. Do đó, bệnh dại có lây qua đường miệng không là một vấn đề có tính cảnh báo và cần được hiểu đúng để phòng ngừa hiệu quả.

Thực tế đã ghi nhận các ca tử vong do lây bệnh dại khi bị liếm, đặc biệt ở trẻ em sống tại vùng chưa có chương trình tiêm phòng đầy đủ.

Xử lý khi nghi ngờ phơi nhiễm virus dại

Không phải tất cả các tiếp xúc với chó/mèo đều dẫn tới bệnh dại. Tuy nhiên, khi nghi ngờ có tiếp xúc với nước bọt động vật nghi dại đặc biệt là vào miệng việc xử lý đúng cách ngay lập tức là yếu tố quyết định sự sống còn.

Rửa sạch vùng tiếp xúc bằng xà phòng diệt khuẩn

• Ngay lập tức rửa sạch miệng bằng nước sạch và súc miệng kỹ bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn
• Nếu có vết thương hoặc vết loét trong miệng, cần xúc miệng bằng nước muối ấm pha loãng liên tục trong ít nhất 15 phút
• Tuyệt đối không chích, hút hoặc bôi thuốc tự ý vào vùng bị liếm hoặc tiếp xúc nước bọt

Việc rửa đúng cách giúp giảm tải lượng virus tại chỗ và tăng hiệu quả của các bước điều trị tiếp theo.

Sau bước sơ cứu, việc đến cơ sở y tế sớm để tiêm vắc-xin phòng bệnh là điều bắt buộc trong các tình huống phơi nhiễm có nguy cơ.

Tiêm phòng vắc-xin dại và điều trị sau phơi nhiễm

Thời điểm tiêm quyết định hiệu quả bảo vệ

Hiện nay, tiêm vắc-xin sau phơi nhiễm vẫn là phương pháp hiệu quả nhất để ngăn virus dại phát triển trong cơ thể. Việc tiêm càng sớm, hiệu quả càng cao.

Lịch tiêm vắc-xin phòng dại sau phơi nhiễm thường gồm:

• Ngày 0 (ngày phơi nhiễm)
• Ngày 3
• Ngày 7
• Ngày 14
• Ngày 28

Tất cả các mũi cần được tiêm đúng lịch, đúng liều và theo dõi phản ứng sau tiêm.

Trường hợp cần tiêm huyết thanh kháng dại (HRIG)

Nếu vết tiếp xúc là niêm mạc miệng bị loét, tổn thương nặng hoặc phơi nhiễm ở trẻ nhỏ, bác sĩ có thể chỉ định tiêm huyết thanh kháng dại bên cạnh vắc-xin.

Điều này giúp trung hòa virus ngay tại chỗ, đặc biệt quan trọng trong các tình huống tiếp xúc không rõ ràng như liếm vào miệng, hôn thú cưng…

Nhận biết sớm triệu chứng bệnh dại ở người

Việc phát hiện sớm triệu chứng bệnh dại là vô cùng khó khăn vì thời gian ủ bệnh rất thay đổi, dao động từ 1 tuần đến vài tháng, thậm chí có trường hợp kéo dài tới một năm. Trong giai đoạn đầu, người bệnh có thể hoàn toàn bình thường.

Giai đoạn khởi phát

• Sốt nhẹ, đau đầu, mệt mỏi
• Cảm giác ngứa, đau, hoặc tê tại vị trí phơi nhiễm
• Chán ăn, mất ngủ

Giai đoạn toàn phát (xuất hiện triệu chứng thần kinh)

• Sợ nước (hydrophobia): co thắt họng khi uống nước
• Sợ gió (aerophobia)
• Co giật, kích thích, ảo giác
• Tê liệt, hôn mê và tử vong

Ở giai đoạn này, tỷ lệ sống gần như bằng 0, kể cả có hồi sức tích cực. Do đó, phòng bệnh luôn là ưu tiên tuyệt đối.

Bệnh dại có lây qua đường miệng không? Câu trả lời là CÓ, đặc biệt khi nước bọt của động vật nghi nhiễm tiếp xúc với niêm mạc miệng bị tổn thương. Dù nguy cơ thấp hơn so với vết cắn, nhưng không thể coi thường, nhất là với trẻ em, người có sức đề kháng yếu hoặc chưa từng tiêm phòng.

Việc rửa sạch ngay lập tức, tiêm vắc-xin đúng lịch, và không chủ quan dù chỉ là vết liếm nhẹ là điều bắt buộc để ngăn chặn hậu quả nặng nề của căn bệnh gần như không thể chữa khỏi nếu đã phát triệu chứng.

Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại để lại phản hồi cho DrKam qua hotline 0917.05.99.33 để được đội ngũ chuyên gia của DrKam tư vấn miễn phí nhé!