[Giải đáp] Tôi bị nhức răng hàm trên bên phải thì phải làm sao?

Nhức răng hàm trên bên phải không đơn thuần là sâu răng. Ở vị trí này có ít nhất 12 nguyên nhân có thể gây đau, từ sâu răng thông thường đến viêm xoang hàm và đau dây thần kinh sinh ba. 

Nhức răng hàm trên bên phải là gì?

Trước khi đi vào từng nguyên nhân, cần hiểu rõ vị trí giải phẫu để xác định răng nào đang đau và tại sao đặc thù của hàm trên lại khác hàm dưới.

Theo phân loại nha khoa quốc tế, hàm trên bên phải được gọi là cung hàm 1, bao gồm:

• Răng cửa số 1, số 2 phía trên phải
• Răng nanh số 3
• Răng tiền cối số 4 và số 5
• Răng cối lớn số 6, số 7
• Răng khôn số 8 (nếu có)

Khác với hàm dưới, hàm trên có 3 đặc điểm khiến cơn đau dễ nhầm lẫn:

• Gần xoang hàm trên: Chân răng số 6, 7, 8 có thể chỉ cách niêm mạc xoang vài milimét
• Gần dây thần kinh sinh ba nhánh V2: Dây thần kinh chi phối cảm giác toàn bộ hàm trên
• Chịu áp lực nhai cao: Răng cối hàm trên là điểm tiếp xúc đầu tiên khi cắn, dễ nứt và sâu kẽ

Mười hai nguyên nhân gây nhức răng hàm trên bên phải

Phần này liệt kê đầy đủ 12 nguyên nhân chính, sắp xếp theo mức độ phổ biến và mức độ nguy hiểm. Trong đó có 3 nguyên nhân ít được nhắc đến nhưng đặc biệt quan trọng với hàm trên: viêm xoang hàm, đau dây thần kinh sinh ba và đau quy chiếu từ tim.

Sâu răng và 4 mức độ tiến triển

Sâu răng là nguyên nhân chiếm khoảng 60% trường hợp nhức răng hàm trên bên phải. Mức độ đau tăng dần theo độ sâu của tổn thương:

• Sâu men răng: Chưa đau, chỉ ê khi uống nước lạnh
• Sâu ngà răng: Đau khi ăn ngọt, uống lạnh hoặc nóng
• Sâu tủy: Đau dữ dội, kéo dài, đặc biệt về đêm
• Áp xe quanh chóp: Đau nhói liên tục, kèm sưng nướu hoặc sốt

Mỗi mức độ có cách điều trị riêng. Sâu men và sâu ngà chỉ cần trám. Sâu tủy phải lấy tủy. Áp xe quanh chóp phải xử lý mủ và điều trị tủy lại, có khi phải nhổ răng nếu để quá muộn.

Viêm tủy răng cấp tính

Viêm tủy là tình trạng vi khuẩn xâm nhập sâu vào buồng tủy chứa mạch máu và thần kinh. Triệu chứng điển hình:

• Đau tự phát, không cần kích thích cũng đau
• Đau tăng mạnh về đêm khi nằm
• Cơn đau có thể lan lên thái dương, tai cùng bên
• Răng vẫn còn nguyên hình, không thấy lỗ sâu rõ

Viêm tủy chia làm 2 mức độ: hồi phục được và không hồi phục được. Khi đã không hồi phục được, bắt buộc phải lấy tủy để tránh hoại tử và áp xe.

Áp xe quanh chóp và áp xe nha chu

Áp xe là túi mủ hình thành do nhiễm trùng. Đây là tình trạng cấp cứu, cần điều trị trong vòng 24 đến 48 giờ. Dấu hiệu nhận biết:

• Nướu sưng to, có khi to bằng hạt đậu
• Có điểm trắng hoặc vàng trên nướu (đầu mủ)
• Sốt nhẹ đến cao
• Hơi thở có mùi tanh
• Đau lan rộng ra cả vùng má bên phải

Để lâu, áp xe có thể vỡ vào mô mềm vùng mặt cổ, hiếm hơn là vào màng não hoặc tim — đây là biến chứng nguy hiểm tính mạng.

Viêm nha chu theo 4 giai đoạn

Viêm nha chu tiến triển âm thầm qua 4 giai đoạn, mỗi giai đoạn có dấu hiệu khác nhau:

• Giai đoạn 1 – Viêm nướu: Nướu đỏ, sưng nhẹ, chảy máu khi đánh răng
• Giai đoạn 2 – Viêm nha chu nhẹ: Túi nha chu sâu 3 đến 5mm, hơi thở có mùi
• Giai đoạn 3 – Viêm nha chu trung bình: Tụt nướu, lộ chân răng
• Giai đoạn 4 – Viêm nha chu nặng: Răng lung lay, có thể rụng

Cách tự kiểm tra ở nhà rất đơn giản: nếu chảy máu khi đánh răng và hơi thở có mùi hôi kéo dài trên 2 tuần, khả năng cao đã ở giai đoạn 1 hoặc 2.

Răng khôn hàm trên mọc lệch hoặc mọc ngầm

Răng khôn hàm trên thường mọc trong độ tuổi 17 đến 25, và là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây nhức răng hàm trên bên phải ở người trẻ. Bốn kiểu mọc lệch hay gặp:

• Mọc thẳng nhưng lợi trùm
• Mọc lệch ngoài đâm vào má
• Mọc lệch trong đâm vào lưỡi
• Mọc ngang đâm vào răng số 7

Nếu răng khôn chỉ bị lợi trùm và mọc đúng vị trí, có thể bảo tồn bằng cách rạch nướu. Các trường hợp mọc lệch, mọc ngầm, đâm ngang thì gần như bắt buộc phải nhổ để bảo vệ răng số 7 bên cạnh.

Viêm xoang hàm — nguyên nhân đặc thù của hàm trên

Đây là nguyên nhân đặc thù chỉ gặp ở hàm trên, không gặp ở hàm dưới. Xoang hàm nằm ngay phía trên chân răng số 6, 7, 8 — chỉ cách nhau vài milimét. Khi xoang viêm, áp lực và viêm nhiễm có thể lan xuống răng, gây đau giống như đau răng.

Cách phân biệt đau do xoang với đau do răng:

• Đau xoang thường lan rộng, không khu trú một răng
• Kèm nghẹt mũi một bên (bên phải)
• Có thể có chảy nước mũi đặc, vàng hoặc xanh
• Đau tăng khi cúi đầu xuống
• Vùng gò má bên phải có thể bị căng tức

Khi nghi ngờ viêm xoang hàm, nên khám tai mũi họng trước khi can thiệp nha khoa.

Nứt răng do nhai vật cứng

Răng cối hàm trên chịu áp lực nhai lớn nhất, dễ nứt khi cắn phải xương, hạt cứng hoặc đá lạnh. Đặc điểm cơn đau nứt răng:

• Đau dữ dội khi cắn, hết đau khi không nhai
• Nhìn bằng mắt thường ít khi thấy vết nứt
• Đau không đều mỗi lần cắn (lần đau, lần không)

Nứt răng để lâu không xử lý có thể tiến triển thành viêm tủy và áp xe.

Răng nhạy cảm do ngà răng bị lộ

Khi lớp men răng bị mòn hoặc tụt nướu, lớp ngà răng bên dưới bị lộ. Ngà răng có hàng nghìn ống nhỏ dẫn trực tiếp tới tủy, nên khi tiếp xúc nóng, lạnh, chua, ngọt sẽ gây ê buốt. Nguyên nhân thường gặp:

• Chải răng quá mạnh hoặc dùng bàn chải cứng
• Tụt nướu do viêm nha chu
• Tẩy trắng răng quá mức
• Mòn cổ răng do nghiến

Nghiến răng khi ngủ

Nghiến răng tạo áp lực lớn lên răng cối, kéo dài có thể gây mòn men răng, nứt răng và đau cơ hàm. Yếu tố nguy cơ:

• Căng thẳng kéo dài, lo âu
• Ngưng thở khi ngủ
• Tác dụng phụ một số thuốc tâm thần
• Sai khớp cắn

Người nghiến răng thường thức dậy với cảm giác mỏi hàm hoặc đau đầu vùng thái dương, ngoài ra ít có triệu chứng nào khác để tự nhận biết.

Đau sau thủ thuật nha khoa

Sau khi trám, lấy tủy, bọc răng sứ hoặc niềng răng, đau nhẹ vài ngày là bình thường. Tuy nhiên cần cảnh báo khi:

• Đau kéo dài trên 5 đến 7 ngày
• Đau tăng dần thay vì giảm dần
• Kèm sưng, sốt hoặc mủ
• Thuốc giảm đau theo đơn không có tác dụng

Trong những trường hợp này, cần quay lại nha khoa kiểm tra ngay để loại trừ biến chứng.

Đau dây thần kinh sinh ba

Đây là nguyên nhân không phải nha khoa nhưng thường bị nhầm với đau răng. Đặc điểm cơn đau dây thần kinh sinh ba:

• Đau như điện giật, cảm giác nóng rát
• Mỗi cơn chỉ vài giây đến vài phút
• Lặp lại nhiều lần trong ngày
• Có yếu tố kích phát: chạm vào má, đánh răng, nhai
• Răng và nướu hoàn toàn bình thường khi nha sĩ khám

Khi nha sĩ không tìm thấy nguyên nhân ở răng, cần khám thần kinh để loại trừ tình trạng này.

Đau quy chiếu từ tim hoặc cổ

Trong trường hợp hiếm, đau hàm trên bên phải có thể là dấu hiệu của bệnh tim mạch — đặc biệt là nhồi máu cơ tim. Đây là tình huống cần cấp cứu ngay. Dấu hiệu cảnh báo:

• Đau hàm kèm đau ngực hoặc cảm giác đè ép ngực
• Đau lan xuống vai trái, cánh tay trái
• Khó thở, vã mồ hôi lạnh
• Buồn nôn, chóng mặt

Nếu xuất hiện nhóm triệu chứng trên, gọi cấp cứu 115 ngay, không trì hoãn để đi nha sĩ.

Phân biệt nhanh nguyên nhân theo triệu chứng đi kèm

Cùng một cơn nhức răng hàm trên bên phải nhưng triệu chứng kèm theo sẽ giúp bạn đoán đúng nguyên nhân hơn 70% trước khi đi khám. Bảng dưới đây là công cụ sàng lọc nhanh.

Bảng này chỉ mang tính sàng lọc sơ bộ. Chẩn đoán chính xác vẫn cần nha sĩ khám trực tiếp và chụp X-quang.

Phân biệt nhức răng hàm trên bên phải theo vị trí răng cụ thể

Mỗi răng trong hàm trên bên phải có pattern bệnh khác nhau, phụ thuộc vào vai trò ăn nhai và đặc điểm giải phẫu. Phần này giúp bạn khoanh vùng nguyên nhân theo đúng răng đang đau.

Đau ở răng cửa số 1, 2 hàm trên phải

Răng cửa hàm trên ít bị sâu hơn răng cối nhưng dễ gặp chấn thương. Nguyên nhân thường gặp:

• Chấn thương va đập (té xe, tai nạn thể thao)
• Sâu kẽ răng cửa do mảng bám lâu ngày
• Mòn cổ răng do chải răng quá mạnh
• Nứt răng do cắn vật cứng

Đau ở răng nanh số 3 hàm trên phải

Răng nanh là răng chắc nhất trong hàm, ít sâu nhất. Khi đau, thường do:

• Mòn cổ răng do nghiến
• Tụt nướu lộ chân răng
• Răng nanh mọc ngầm (gặp ở người trẻ)

Đau ở răng tiền cối số 4, 5 hàm trên phải

Hai răng này có vị trí trung gian, dễ bị bỏ qua khi vệ sinh. Nguyên nhân hay gặp:

• Sâu kẽ giữa răng 4 và răng 5
• Viêm nướu do thức ăn kẹt
• Tụt nướu do chải răng sai kỹ thuật

Đau ở răng cối lớn số 6, 7 hàm trên phải

Đây là nhóm răng đau nhiều nhất vì chịu áp lực nhai cao nhất và gần xoang hàm. Đặc điểm cần chú ý:

• Dễ sâu mặt nhai và sâu kẽ
• Dễ nứt do cắn vật cứng
• Đau ở đây có thể do viêm xoang chứ không phải do răng
• Vị trí mọc răng khôn lân cận có thể ảnh hưởng lây

Đau ở răng khôn số 8 hàm trên phải

90% trường hợp đau răng khôn hàm trên là do mọc lệch hoặc lợi trùm. Triệu chứng đặc trưng:

• Đau âm ỉ phía sau cùng của hàm
• Đôi khi sưng nướu phía sau răng số 7
• Đau lan đến tai cùng bên
• Khó há miệng hoàn toàn

Cách giảm đau răng hàm trên bên phải tại nhà có liều lượng cụ thể

Trước khi đến được nha khoa, bạn có thể áp dụng các biện pháp giảm đau tại nhà. Quan trọng là dùng đúng liều, đúng cách — vì sai liều có thể gây tác dụng phụ ngược.

Súc miệng nước muối ấm

Đây là biện pháp đơn giản nhất, an toàn nhất, áp dụng được cho mọi đối tượng kể cả phụ nữ mang thai. Liều dùng cụ thể:

• Tỷ lệ: 1 thìa cà phê muối ăn (khoảng 5 gram) pha với 250ml nước ấm 35 đến 40 độ
• Tần suất: 3 đến 4 lần một ngày
• Mỗi lần ngậm và súc 30 giây
• Không nuốt nước muối
• Không dùng nước muối quá đặc vì kích ứng nướu

Chườm lạnh ngoài má

Chườm lạnh giúp co mạch, giảm sưng và làm tê nhẹ vùng đau. Cách thực hiện:

• Dùng túi đá hoặc khăn lạnh, bọc thêm một lớp khăn vải
• Chườm 10 đến 15 phút, nghỉ 20 phút, lặp lại
• Tối đa 4 lần một ngày
• Không chườm trực tiếp đá lên da
• Không chườm nóng — sẽ làm tăng viêm

Thuốc giảm đau không kê toa

Hai loại thuốc giảm đau phổ biến và an toàn nhất là Paracetamol và Ibuprofen. Cần dùng đúng liều:

• Paracetamol: 500mg một lần, tối đa 4 gam một ngày, cách nhau ít nhất 4 giờ
• Ibuprofen: 200 đến 400mg một lần, uống sau ăn, tối đa 1200mg một ngày
• Không kết hợp 2 loại trên cùng lúc trừ khi có chỉ định bác sĩ
• Không uống quá 3 ngày liên tục mà không khám

Cảnh báo quan trọng:

• Không đặt aspirin trực tiếp vào răng — sẽ gây bỏng nướu
• Phụ nữ mang thai chỉ dùng Paracetamol, không dùng Ibuprofen trong 3 tháng cuối
• Người có bệnh dạ dày tránh Ibuprofen
• Người dị ứng NSAID không dùng Ibuprofen

Tinh dầu đinh hương

Trong tinh dầu đinh hương có Eugenol — hoạt chất tự nhiên có tác dụng gây tê và kháng khuẩn. Cách dùng:

• Pha 1 đến 2 giọt tinh dầu đinh hương với 1 giọt dầu nền (dầu dừa hoặc dầu olive)
• Thấm vào bông tăm
• Chấm nhẹ lên vùng răng đau
• Không nuốt
• Không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi
• Phụ nữ mang thai nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng

Vệ sinh răng miệng đúng cách trong khi đau

Đang đau răng không có nghĩa là ngừng vệ sinh — ngược lại, càng cần vệ sinh nhẹ nhàng để giảm vi khuẩn trong khoang miệng. Các bước cụ thể:

• Dùng bàn chải lông mềm, chải nhẹ nhàng vùng đau
• Súc miệng bằng nước súc miệng kháng khuẩn 2 lần một ngày sau khi đánh răng
• Cạo lưỡi nhẹ nhàng từ trong ra ngoài để giảm vi khuẩn
• Dùng chỉ nha khoa thay vì tăm để làm sạch kẽ răng

Những điều không nên làm khi đang đau

Để tránh làm nặng tình trạng đau, cần tránh các thói quen sai phổ biến:

• Không tự nhổ răng tại nhà
• Không chườm nóng lên má
• Không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định
• Không nhịn ăn hoàn toàn (sẽ làm cơ thể yếu hơn)
• Không bỏ qua cơn đau kéo dài trên 1 tuần
• Không dùng rượu để súc miệng

Khi nào cần đi nha khoa và timeline cấp cứu

Không phải cơn đau răng nào cũng nguy hiểm như nhau. Phần này cung cấp timeline rõ ràng giúp bạn biết khi nào có thể tự theo dõi, khi nào phải đi khám, khi nào phải cấp cứu ngay.

Nhóm cần đặc biệt cẩn trọng và đi khám sớm:

• Người tiểu đường (vết nhiễm trùng lan nhanh)
• Người trên 65 tuổi (sức đề kháng yếu)
• Phụ nữ mang thai
• Người đang điều trị ung thư hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch
• Người có bệnh van tim, bệnh tim bẩm sinh

Phòng ngừa nhức răng hàm trên bên phải tái phát

Phòng ngừa luôn rẻ hơn và đỡ đau hơn điều trị. Phần này tổng hợp các bước phòng ngừa cụ thể, kèm lưu ý đặc biệt cho phụ nữ mang thai.

Đánh răng đúng kỹ thuật Bass

Kỹ thuật Bass là kỹ thuật chuẩn nha khoa quốc tế, hiệu quả gấp đôi cách chải răng thông thường. Các bước:

• Cầm bàn chải nghiêng 45 độ so với viền nướu
• Di chuyển bàn chải theo vòng tròn nhỏ tại chỗ
• Không chải ngang vì làm mòn men răng
• Chải đủ 4 mặt: ngoài, trong, nhai, mặt tiếp xúc
• Thời gian: 2 lần một ngày, mỗi lần 2 phút

Chọn đúng kem đánh răng, nước súc miệng và cạo lưỡi

Bộ ba sản phẩm chăm sóc răng miệng hàng ngày cần đáp ứng các tiêu chí:

• Kem đánh răng: chứa Fluoride 1000 đến 1450 ppm
• Nước súc miệng: kháng khuẩn, có thành phần như Chlorhexidine hoặc Cetylpyridinium
• Dụng cụ cạo lưỡi: chất liệu mềm, không gây xước

Trong nhóm sản phẩm này, người dùng có thể tham khảo bộ chăm sóc răng miệng DrKam:

• Nước súc miệng Chuẩn Y Khoa DrKam — chứa Chlorhexidine, được Bộ Y tế cấp số CBMP 168/24/CBMP-BN, hỗ trợ làm sạch khoang miệng và giảm vi khuẩn gây viêm nướu
• Gel Cạo Lưỡi Sinh Học DrKam — làm sạch biofilm trên lưỡi an toàn, không tổn thương niêm mạc
• Kem Đánh Răng Postbiotic DrKam — chăm sóc răng miệng hàng ngày với công nghệ Postbiotic

Chế độ ăn bảo vệ răng

Thực phẩm có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe răng. Cần lưu ý:

Nên hạn chế:

• Đường tinh luyện và bánh kẹo ngọt
• Nước ngọt có gas
• Trà sữa và cà phê có đường
• Đồ ăn quá nóng hoặc quá lạnh
• Rượu, thuốc lá

Nên tăng cường:

• Nước lọc
• Sữa và các sản phẩm từ sữa
• Rau xanh đậm
• Hạnh nhân, hạt điều (giàu canxi)
• Cá béo (giàu vitamin D)

Khám nha khoa định kỳ

Khám định kỳ 6 tháng một lần là tiêu chuẩn nha khoa toàn cầu. Mỗi lần khám gồm:

• Kiểm tra tổng quát
• Cạo vôi răng
• Chụp X-quang nếu cần
• Phát hiện sớm sâu răng nhỏ

Lưu ý đặc biệt cho phụ nữ mang thai

Phụ nữ mang thai có nguy cơ cao bị viêm nướu thai kỳ và đau răng do thay đổi nội tiết tố. Một số lưu ý:

• Khám nha khoa ngay trong tam cá nguyệt thứ 2 (tuần 14 đến 28)
• Tránh chụp X-quang trong 3 tháng đầu nếu không cần thiết
• Không tự dùng Ibuprofen, đặc biệt 3 tháng cuối
• Tăng cường súc miệng để giảm viêm nướu thai kỳ
• Bổ sung canxi và vitamin D theo chỉ định bác sĩ

Nếu bạn có bất kỳ câu hỏi nào, đừng ngần ngại để lại phản hồi cho DrKam qua hotline 0917.05.99.33 để được đội ngũ chuyên gia của DrKam tư vấn miễn phí nhé!

Tiktok: https://www.tiktok.com/@drkampharmaofficial

Facebook: https://www.facebook.com/@drkam.songkhoecungchuyengia hoặc https://www.facebook.com/drkam.bacsirangmienghong